RAG nedir, hangi problemi çözer?
RAG, modelin hiç görmediği veya güncelliğini yitirmiş kurum bilgisini yanıt anında getirerek dayanaksız yanıt sorununu azaltır. Fine-tuning modelin davranışını ve dilini değiştirir; RAG bilgiyi modelin dışında tutar, günceller ve kaynak gösterilebilir kılar.
- Güncellik: içerik yeniden eğitim olmadan yenilenir
- Kaynak atfı: her yanıt dayandığı belgeyi gösterir
- Bilmediğinde yanıt vermemek hata değil, tasarlanmış davranıştır
Mimari hangi bileşenlerden oluşur?
Kurumsal bir RAG hattı beş ana bileşenden oluşur; zincir en zayıf halkası kadar güçlüdür. Kalite çoğunlukla yanıt üretiminde değil, parçalama ve erişim kararlarında belirlenir.
- Kaynak bağlayıcılar: belge, wiki ve iş sistemlerinden içerik ve meta veri toplama
- Parçalama (chunking): başlık ve tablo yapısını koruyan bölümleme
- Gömme ve indeks: vektör temsili ile anahtar kelime indeksinin birleşimi
- Erişim katmanı: hibrit arama, yetki filtresi, yeniden sıralama
- Yanıt üretim katmanı: bağlamı kaynak atıflı yanıta dönüştüren sınırlı istem
Yetki ve güvenlik nasıl korunur?
RAG sistemi kaynak sistemlerdeki erişim kurallarını miras almalıdır; indeks yetki bilgisi taşımıyorsa model, kullanıcının göremeyeceği içeriği sızdırabilir. Yetki denetimi erişim anında uygulanır; veri sınıfları indekslemeden önce etiketlenir, her soru-yanıt akışı kaydedilir.
- Yetki mirası: erişim listeleri indekste ve sorguda taşınır
- Veri sınıfları: gizlilik etiketine göre kapsam dışı bırakma
- Erişim anı filtresi: önbellek yetki denetimini atlatmamalıdır
- Kayıt: kim sordu, hangi kaynaklara erişildi, ne yanıtlandı
Kalite nasıl ölçülür?
RAG kalitesi izlenimle değil, sürümler arası tekrarlanabilir değerlendirme setiyle ölçülür. Gerçek kullanıcı sorularından derlenen set; erişim isabetini, yanıt doğruluğunu ve atıf uyumunu ayrı ayrı puanlar. Parçalama, indeks veya model değiştiğinde aynı set yeniden koşulur; gerileme varken değişiklik üretime çıkmaz.
- Değerlendirme seti: gerçek sorular, beklenen kaynaklar
- Atıf denetimi: her iddianın kaynağında bulunup bulunmadığı
- Gerileme testi: her değişiklikte aynı setin tekrarı
- Yanıt reddi: bilinmeyen sorularda güvenli davranış testi